Poniższe warunki dotyczą praktycznej nauki zawodu w każdej z jej form – zarówno zatrudnienia młodocianego pracownika, jak i praktyki zawodowej w rozumieniu formalnym.
Takie zwroty jak „praktyki zawodowe” i „zajęcia praktyczne” mają nieco inne znaczenia w języku potocznym niż w oficjalnej terminologii stosowanej w szkole branżowej, technikum czy na Kwalifikacyjnych Kursach Zawodowych. Chociaż terminy brzmią podobnie, to w polskim prawie oświatowym oznaczają inne formy nauki zawodu, z innymi obowiązkami dla pracodawcy i innymi uprawnieniami dla ucznia lub uczestnika kursu. Sprawdźmy więc dokładnie, co oznacza przyjęcie ucznia na praktyki i jakie są wymogi co do prowadzenia praktycznej nauki zawodu.
Kto może zatrudnić ucznia na praktyki?
Zgodnie z prawem oświatowym praktyczna nauka zawodu może odbywać się u pracodawców lub w indywidualnych gospodarstwach rolnych, zapewniających rzeczywiste warunki pracy, a także w branżowych centrach umiejętności, centrach kształcenia zawodowego, warsztatach szkolnych, pracowniach szkolnych i placówkach kształcenia ustawicznego.
W Szkole Branżowej I stopnia Ramus praktyki zawodowe uczeń odbywa od razu u realnego pracodawcy, a nie w szkolnych warsztatach – dlatego warunkiem przyjęcia jest wcześniejsze zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego. Dla ścisłości dodajmy, że formalnie nazwa praktyki zawodowe dotyczy szkoły branżowej II stopnia oraz technikum, a dla szkoły branżowej I stopnia (dawniej zawodówki) jest nazwą zwyczajowo używaną.
Firma, która zdecyduje się zatrudnić młodocianego w celu przygotowania zawodowego (czyli potocznie mówiąc przyjęcie ucznia na praktyki zawodowe),
musi posiadać aktywny wpis w rejestrach (np. CEIDG, KRS)
mieć nadane numery identyfikacyjne NIP i REGON.
Jej profil działalności powinien być zbieżny z kierunkiem kształcenia młodocianego pracownika.
Jeśli uczeń kształci się w konkretnym fachu, miejsce pracy musi umożliwić realizację pełnego programu nauczania określonego dla danego zawodu. Działalność przedsiębiorstwa oraz organizacja pracy muszą pozwalać mu na realizację celów edukacyjnych. Przykładowo osoby uczące się na mechaników samochodowych powinny szukać praktyk w ASO lub warsztatach, a dla kierunków kulinarnych, jak cukiernik czy kucharz, naturalne będą praktyki uczniowskie w branży gastronomicznej.
Praktyki zawodowe są realizowane zarówno w dużych przedsiębiorstwach, jak i w małych firmach rodzinnych, zakładach rzemieślniczych czy punktach usługowych. Z naszego doświadczenia sugerujemy ich poszukiwanie blisko miejsca zamieszkania. Osoby mające problem ze znalezieniem praktyk zachęcamy do kontaktu z cechami rzemieślniczymi, Ochotniczymi Hufcami Pracy oraz z sekretariatem Ramus – pomożemy, w miarę możliwości.
Jak powinna wyglądać umowa o praktyki zawodowe?
Podstawą do tego, jak zatrudnić praktykanta ucznia szkoły branżowej I stopnia w sposób legalny, jest odpowiednio sporządzona umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Ramus wspiera cały proces formalny, a po opłacie wpisowego przesyłamy wzory umów. Nie są one wiążące, a pracodawca może zastosować własny szablon, ale na pewno muszą być w nim określone takie zagadnienia, jak:
- czas trwania praktyk oraz miejsce ich realizacji,
- program praktycznej nauki zawodu z wyznaczonymi celami edukacyjnymi,
- prawa i obowiązki obu stron,
- sposób sprawowania opieki nad pracownikiem młodocianym,
- zasady oceniania praktyk.
W przypadku ucznia branżowej II stopnia lub technikum między szkołą a pracodawcą zawierane jest natomiast porozumienie o realizacji praktyki zawodowej – to właśnie tu formalnym terminem jest praktyka zawodowa.
Praktyki zawodowe są obowiązkowe również dla uczestników Kwalifikacyjnych Kursów Zawodowych – ten temat rozwiniemy w dalszej części artykułu.
Warunki przyjęcia ucznia na praktykę zawodową
Przyjęcie ucznia na praktyki zawodowe, rozumiane jako umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego, wymaga spełnienia określonych warunków organizacyjnych i formalnych. Żeby móc podpisać taką umowę, należy:
- prowadzić działalność zgodną z zawodem, w którym kształci się uczeń, tak aby wykonywane zadania odpowiadały programowi nauczania,
- wyznaczyć opiekuna praktyk – instruktor musi mieć kwalifikacje zawodowe (dyplom, tytuł mistrza lub minimum 3-letnie doświadczenie w zawodzie w zależności od wykształcenia) oraz udokumentowane kwalifikacje pedagogiczne (np. ukończony kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu),
- zapewnić bezpieczne warunki pracy i przygotować stanowisko zgodnie z przepisami BHP,
- zapoznać ucznia z regulaminem pracy, wewnętrznym regulaminem firmy i przeprowadzić szkolenie BHP ogólne i stanowiskowe,
- zobowiązać się do prowadzenia praktyk zgodnie z ich programem – realizować założenia dydaktyczne przesłane przez szkołę, umożliwiając uczniowi opanowanie wszystkich umiejętności potrzebnych do zdania państwowych egzaminów zawodowych.
Uprawnienia ucznia różnią się jednak w zależności od formy.
- Przy zatrudnieniu młodocianego pracownika (uczniowie szkoły branżowej I stopnia) podstawą jest umowa o pracę, a więc ma on pełne prawa pracownicze, jak urlop i terminowe wynagrodzenie.
- Praktyczna nauka zawodu może być prowadzona również w ramach umowy zawartej bezpośrednio między szkołą a pracodawcą – urlop wtedy nie przysługuje, a wynagrodzenie jest kwestią umowy z pracodawcą.
- Może odbywać się też w szkolnych pracowniach i warsztatach – Ramus, jako szkoła on-line, takich zajęć nie prowadzi.
Przy praktyce zawodowej (uczniowie szkoły branżowej II stopnia, technikum, część kwalifikacji na kursach KKZ) nie ma umowy o pracę, więc nie przysługuje też urlop, a wynagrodzenie zależy wyłącznie od decyzji pracodawcy.
Obowiązki pracodawcy i ucznia na praktykach zawodowych
Rolą praktycznej nauki zawodu, niezależnie od tego, czy odbywa się w ramach zatrudnienia młodocianego pracownika (branżowa I stopnia), czy formalnej praktyki zawodowej (branżowa II stopnia, technikum), jest przygotowanie ucznia do wykonywania przyszłego zawodu. Dlatego obie strony mają określone obowiązki. Ich realizacja gwarantuje bezpieczny i efektywny przebieg nauki.
Pracodawca, który przyjmuje ucznia, musi:
- zorganizować stanowisko i zapewnić bezpieczne warunki pracy, przeszkolić pracownika,
- realizować program nauczania zgodnie z wytycznymi otrzymanymi od szkoły,
- nadzorować wykonywaną pracę,
- dokumentować przebieg praktyk.
Obowiązki i prawa ucznia na praktykach zawodowych sprowadzają się do:
- rzetelnego wykonywania powierzonych zadań, realizowania poleceń opiekuna,
- przestrzegania dyscypliny pracy i zasad bezpieczeństwa,
- korzystania ze swoich praw – w tym do nauki w bezpiecznym środowisku, równego traktowania, prawa do przerw i odpoczynku, a także urlopu, zwolnień i wynagrodzenia.
Jak już wspomniano, umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego obejmuje również świadczenia pracownicze (urlop, wynagrodzenie).
Nauka zawodu u pracodawcy może być korzystna dla każdej ze stron. Pierwsze zawodowe doświadczenia są cenną lekcją dla uczniów i pozwalają im faktycznie zapoznać się z przyszłymi obowiązkami. Z kolei pracodawca, który weźmie pod swoje skrzydła nowicjusza, może zyskać lojalnego pracownika.
Praktyka zawodowa na kursach KKZ
Formalny termin praktyka zawodowa pojawia się jeszcze w kwalifikacyjnych kursach zawodowych (KKZ) dla dorosłych. Tu zasady zależą od poziomu kwalifikacji:
- na kwalifikacji pierwszej (podstawowej – uzyskujesz tytuł zawodowy) i drugiej (umożliwiającej uzyskanie tytułu technika) odbywają się zajęcia praktyczne, w wymiarze zależnym od kierunku kursu,
- na kwalifikacji drugiej wymagane jest odbycie praktyk zawodowych w wymiarze 280 godzin.
Zajęcia praktyczne można odbywać u samodzielnie wskazanego pracodawcy, w obecnej pracy zawodowej, a na części kursów (ROL.11) są one organizowane również bezpośrednio przez Ramus. Opiekunowie zajęć praktycznych muszą spełniać wymogi formalne, zgodne z ustawą, czyli między innymi mieć uprawnienia do prowadzenia praktycznej nauki zawodu. Tu również wychodzimy naprzeciw oczekiwaniom naszych kursantów i pomagamy w uzyskaniu takich uprawnień w wygodnej i szybkiej formie kursu on-line.
Uczestników tzw. kwalifikacji podwójnych, czyli zapisujących się od razu na ścieżkę, która uczy zawodu od podstaw i kończy się tytułem technika (np. ROL.04+ROL.10, HGT.02+HGT.12), zachęcamy do udziału w praktykach zawodowych już od początku nauki. Są one wtedy rozłożone na dłuższy okres, więc wygodniejsze dla kursantów.
